انواع فرش ترکمن

/, فرش ترکمن/انواع فرش ترکمن

انواع فرش ترکمن

فرش ترکمن مقاله اول

انواع فرش ترکمن

1- كوچمه یعنی نمدسفید یا خاكستری رنگ كه به منظور پوشش اسب(عرق‎گیر)، زین و پوشاندن دیوارهای چادرها و مصارف دیگر مورداستفاده قرار می گیرد. كوچه های تیره رنگ را برای مفروش كردن كف چادرها بكار می برند و این نمدها گاهی دارای نقشه های زینتی هستند. تركمن ها سالانه حدود شصت هزار كوچمه تولید می كنند كه بهترین آنها به قبایل یموت تعلق دارد.

2ـ پالاس(پلاس)، یعنی قالی های بدون پرز، و فرش های گره دار كه مخملی یا ماهوتی نیز نامیده می شوند. تقسیم بندی فرش های گره دار برحسب اندازه آنهاست. طول قالی های بزرگ اغلب به شش آرشین (5ر6) هم میرسد.فرش‎های متوسط شامل انسی است كه درجلوی در ورودی چادرها می آویزند و قالیچه های كوچك كه نمازلیك (سجاده یی) نامیده می شود و برای نماز از آن استفاده می كنند.

3ـ خورجین (توبره) كه جداربیرونی آن به گونه فرش بافته می شود. نوع بزرگ آن را جوال و نوع كوچكش را توربا (توبره) می خوانند. بهترین نوع جوال و توبره به پنده و مرو تعلق دارد كه بخشی از نقش آنها با ابریشم و باقی با پشم گوسفند بافته شده است.

4ـ نوارهای منقوش كه برخی دارای نقشه های پرزدار یامعروف به برجسته و برخی بدون پرزست و از آن ها برای پیچیدن نمد به دور چوب بست چادرها استفاده می كنند. پهنای این نوارها بین 18 تا 25 سانتیمترست و درازای آنها به 15 متر نیز می رسد.

5ـ خورجین، و قالیچه های كوچك با اشكال خاص، كه از آنها برای تزیین مدخل چادرها استفاده می شود و همچنین گردن بندهای زینتی برای شتر و غیره.

تركمن ها منطقه ی ماورای خزر سالانه بطور متوسط تعدادهزار پلاس ـ كه بهترین آنها متعلق به ایل یموتست ـ یكهزار و پانصد قطعه فرش ـ كه بهترین آنها به منطقه پنده، مرو و قزل ایاق تعلق دارد ـ در حدود سیصدنوار، كه بهترین آنها متعلق به مروست؛ و در حدودهفت هزارجوال، توبره، خورجین و اشیای كوچك دیگر برای خود تهیه می كنند.

صنایع دستی گلستان

عمده ترین صنایع دستی در استان گلستان، فرش بافی است كه بیشتر در بین زنان تركمن رایج است. هرچند كه نمی توان مشخص كرد كه فرش اولین بار در كجا و در چه شكلی و در چه سالی بافته شده اما تردیدی نیست كه قالیبافی در میان مردم گله دار پیدا شده و رشد كرده است. این هنر كه فعالیتی خانگی بوده هنوز هم برقرار است و كم و بیش به همان صورت در مناطق روستایی و عشایری مشاهده می شود.

هدف اینگونه فعالیت هنری خانگی، گاهی برای ابراز هنرمندی و لیاقت و استعداد شخصی است كه دختران، فرش زیرپای خود وهمسر آینده خویش را خود ببافند و به عنوان هنردستی با خود به خانه شوهر ببرند، اما بیشتر اوقات هنرقالیبافی خانگی، تولید كالایی برای مصرف شخصی و یا در صورت لزوم ایجاد درآمد تكمیلی است.

فرش تركمن زاده ذهن خلاق و اندیشه جستجوگر و دستهای آفریننده مادر می‎باشد. او با دست های هنرمندش فرش را زمینه ساز و جلوه گر اندیشه‎اش نمود. او در هر گروه تمامی احساس و عواطف و عشق مادرانه اش را به دخترش و مردم تركمن به ودیعه نهاد و در پایان اثری از انگشتان خسته و خونبارش برای زینت بخشیدن به قالی و اثبات حضور خود در میان جلوه‎های گوناگون یافته اش نمادی به نام فرش از سرانگشت خونبارش به یادگار باقی گذاشت.

در بررسی شكل و قالب فرش تركمن شاهد وجوه مشتركی بین آن و سایر دستبافتهای شرقی مانند افغانها، ازبكها و سایرین خواهیم بود. قابل ذكر است كه پی گیری ردپای آزینه های اقوام آسیای میانه و ویژگیهای هنری عشایری تركمن می تواند شواهد و مداركی مستدل برای شناخت ارتباط و شاید اشتراك میان قبایل مختلف و همین طور تركمنها با سایر قبایل و عشایر كوچنده به دست دهد.

عناصر سازنده قالی تركمن عبارتند از گلهای بزرگ و كوچك در صفحه مركزی و حاشیه های موازی كه در ردیف های منظم قرار گرفته اند، طرحهایی از اشكالی گیاهی و عناصری از تمفاها، نمادی از پرندگان شكاری محافظ قبیله كه پرستیده می شدند(توتم) و گل نشان علامت خاص هر طایفه، نقش و نگار بافته های سالورها، ساریق ها، ارساری ها، یموت و تكه ریشه مشترك اقوام تركمن و شباهت آن و تفاوتهای این نقش و نگارها ویژگیهای هر طایفه را نشان می دهد. كه بر روی هم 811 نقش فرش تركمن با نام موجود می باشد، هرچندگفته شده كه در اصل 1133 نقش وجود دارد.

پرآوازه ترین قالیهای تركمن كه در بازار جهانی خواستار زیادی دارد قالیهای دارای نقش و نگار تكه، قالیهای سالوری گؤل است. قالیهای یموتی هرچند از نگاه زیبایی دست كمی ندارند ولی كمتر شهرت دارند و نقش و نگار و رنگهای آنها با آنچه كه در بالا آمد تفاوت دارند. چنانكه و.گ موشكوا قالی‎شناس نوشته است نقش و نگار تركمنی به رغم تفاوتهای محلی و قبیله‎ای، دارای سبك یگانه ای است. همسانی نقش و نگارها همواره اقتباسی ساده نیست.

فرش ترکمن و پشتی سنتی ترکمن دشت گل ها

اینها اغلب نشانه های پیدایش مشترك گروههایی هستند كه امروز قبیله ای مستقل هستند و یا نشانه های اتحاد چندین گروه هستند. این هماهنگی ها رامی توانیم در نقش و نگار تكه ها، یموت ها، ارساری ها، ساریق‎ها بیابیم كه بنابر شواهد تاریخی دارای پیدایش مشتركی هستند، اما پابه پای ویژگی های مشترك در نقش و نگارهای قالیها، تفاوتهای قبیله ای نیز به خوبی نمایان است. باید گفت كه گؤل روزگاری توتم یانشانه قبیله بوده است كه گذر ایام و تاثیر عوامل مختلف باعث تغییر آن شده است. فرش تركمن را زنان و دختران هنرمند تركمن بدون آنكه در برابر چشمان آنها نقش و نگاری باشد بر روی قالی منتقل می كنند كه باعث شگفت می باشد.

تقاضا در مورد قالیهای تركمن هم در داخل كشور و هم خارج همواره بسیار بوده است ولی امروزه بنا به دلایل گوناگون ازارزش و اهمیت فرشهای دستباف كم شده است و عدم حمایت از قالیبافان موجب گردیده كم كم این هنر نیز در گذرزمان در مسیر تندباد فراموشی و نسیان افتد.

نفش و طرح انواع فرش ترکمن

  • نقش قفسه گؤل

این نقش نمادی از لانه پرنده ای است. این كلمه در اصل قفسماق بوده یعنی حصار كشیدن به دور چیزی، زیرا پرنده با كمك خار و خاشاك اطراف لانه خود را محصور می كند و این نقش لوزی مانند در حقیقت نماد آشیانه ای است كه پرنده در آن تخم گذاشته و جوجه هایش نیز در اطراف، سر از زیربال مادر بیرون آورده اند و در دوطرف لوزی، سر پرنده مادر نشان داده شده كه اطراف را می پاید. حال چگونه این پرنده نقشی شده بر قالی، به احتمال زیاد با مشاهده زنان در طبیعت این نماد خلق گردیده است.

  • نقش مارگل

مار در زبان تركمنی به معنی مرو بوده و سالیان درازی است كه این نقش بافته می شود.
پس از ظهوراسلام و گسترش آن در آسیای میانه، مذهب بر اندیشه ابداع‎كننده اثر گذاشت، از آنجا كه اسلام به تصویر درآوردن بودنی های زنده را نهی می كرد، به این فكر افتادند كه از نقش قوچ فقط به نشان دادن شاخهایش اكتفا كنند. یا از نقش شتر، تنها اثر پنجه اش را بر خاك دشت نشان دهند. به همین دلیل مارگل، كوشك دوانی یا اثر پای بچه شتر خوانده می شود. پرندگان و نقوشی از پوزه خاك و ستاره هشت پر نیز كه مربوط به قبل از اسلام است در فرش های تركمن دیده شده است.بافندگان فرش با تلفیق هنرمندانه چند موضوع و قراردادن نمادهایی از آنها در كنار یكدیگر نقشی را ابداع می كنند كه اندیشه هنری آنها را ارضا كند.

فرش تركمنی چنان كه در قبل نیز گفته شد از یك حاشیه بزرگ و چند حاشیه كوچك تر تشكیل می شود. حاشیه بزرگ را اعلم می گویند. اعلم به زبان تركمنی یعنی رنگین كمان. همان طور كه این پدیده زیبای طبیعی بعد از به وجود آمدن دیری نمی پاید، اعلم نیز تنها در دوسمت می آید و بعد قطع می شود و تمام قالی را مثل حاشیه های دیگر دور می شود. یعنی قلاب و در میان درنق له اعلم نقشی نیز از داغداغان دیده میشود. این درخت در فرهنگ تركمن، مقدس و محترم است و آن درختی است كه چوب آن را به شكل خاص تراشیده و به گردن كودك می آویزند تا از نظرهایی كه به كودك می‎افتد، صدمه و آسیبی به او نرسد. داغداغان در حقیقت به همین هدف در فرش تركمنی بافته می شود.

فرش ترکمن صحرا فروشگاه اینترنتی

درمورد حاشیه دیگر باید گفت حاشیه كوچكی كه به تقریب بین انواع نقوش تركمنی به چشم می خورد گلی ن بارماق است یعنی اثر انگشت كه به آن چویچه برون نیز می گویند. در نقش مارگل حاشیه كوچك دیگری نیز وجود دارد به نام آق لو به معنی كانال آبی و بالاخره حاشیه دیگری نیز هست به نام پترانگ ـ قری به معنی پهن شده و پراكنده شده كه شبیه عقربی است كه دستها و پاهایش را باز كرده باشد و زنان تركمن از هرچه در اطرافشان بوده سودجسته و از سر هوشیاری آنها را در بافته هایشان آورده اند.

By |2018-07-11T08:48:59+00:00جولای 10th, 2018|خرید فرش, فرش ترکمن|0 Comments

About the Author:

Leave A Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.