سمبل های فرش ترکمن

/, فرش ترکمن/سمبل های فرش ترکمن

سمبل های فرش ترکمن

سمبل های فرش تركمن

شیوه زندگی هر ملت و قومی آكنده از آداب و رسوم و عقاید، ایده ها و وقایع تلخ و شیرین می باشد. هر قومی به تناسب نوع زندگی و كار خویش و نحوه ارتباط اجتماعی با سایراقوام و جوامع دارای نگرش خاص خود نسبت با شیوه زیست می باشد. در وادی فرهنگ باید گفت هر ملتی برای خود حماسه و اسطوره هایی دارد كه برای آن ملت مقدس و قابل احترام است. حماسه در دل ملت جای دارد و نماد، آرزوهای فروخفته، دست نایافته و سركوب شده آن ملت است و قهرمان اسطوره ها روح و جسم انسانهای تابع آن ملت بشمار می روند.

از اعتقاد باطل به خدایان متعدد در یونان باستان گرفته تا ادعای خدایی فرعون در مصر، خورشید و ستاره پرستی و طبیعت‎گرایی دربین جوامع بدوی همگی وجهی از وجوه اسطوره و اسطوره‎پرستی به شمار می روند. هیچ حماسه راستینی بی آنكه در قلب مردم نفوذ كند نمی تواند علاقه مردم را برانگیزاند و آنها را وادار به حفظ و انتقال سینه به سینه این اساطیر نماید. هنر حماسی عبارت ازكشف جنبه‎های مهم و حیاتی عمل اجتماعی انسانهاست. حال باید پرسید مجاز و استعاره چیست؟ مجازهای استفهامی ( كه مبتنی بر روابط مبتنی برحضور) در مقابل استعاره قرار می گیرد(كه مبتنی است برروابط مبتنی بر غیاب) و این یعنی سرچشمه گرفتن مجاز از واقعیت محض یك پدیده.

ریشه های خاستگاه اسطوره ای نه در تجربه ، كه در میل باز نمایانده میشود.تكرار صور حماسه‎ها و سمبل ها به دلیل این نیست كه مبتنی بر حقیقت اند بلكه دقیقاً از آنجا ناشی می شوند كه در مقیاس جهانی، بهترین شیوه جلب توجه مخاطب به شمار می روند. دلیل مطلب نیزآنست كه خواسته ها و آمال قلبی و موانع رسیدن به آنها عمیق ترین خواست ها و نگرانی های بشر را نشان می دهند. بنابراین در این نظریه مفهومی از سرشت فرهنگ مشترك بشری نهفته است در این رابطه “فرای” فرمالیست بزرگ غربی ادبیات و هنر را تقلیدی از رؤیای كلی بشر می داند نه تقلید جهان، تمدن فرایند تولید صورتهای انسانی در طبیعت (بدون دخالت طبیعت) است.

به قول فرای : «اكنون طبیعت در دل انسانی نامتناهی جای دارد كه شهرهای خود را از دل كهكشان راه شیری می آفریند. این واقعیت نیست، بلكه محدوده قابل درك یاقابل تخیل میل و كششی است بی انتها، جاودانه و لذا مكاشفه ای است.»

با این مقدمه باید گفت كه تركمنها نیز همانند سایر اقوام و جوامع بشری دارای سمبلهای خاص خود هستند كه این سمبلها تنها ویژه تركمنها نیست بلكه به نسبتی در كل جهان می توان آنرابه اقوام مختلف تعمیم داد. بسیاری را عقیده برآنست كه تركمنها قبل از ظهور اسلام توتم پرست بوده اند و عده‎ای نیز آنها را طبیعت گرا و طبیعت پرست می دانند كه حاكی از عمق ارتباط این افراد با طبیعت حكایت دارد. بعضی نیز معتقدند “اغوزها (تركمن‎های اولیه) قبل از اسلام پیرو آیین شمینیسم (بودایی) بوده اند و به خالق خود “اولوغ بایات” (خدای بزرگ) می گفته اند. آنان عناصر طبیعت مانندآفتاب، روشنایی، آب و درخت را مقدس می شمرده اند.

قیمت فرش ترکمن ماشینی

تركمن ها آفتاب را سمبل پاكی، طهارت و سرزندگی می‎دانسته اند. قوچ در بین تركمن ها سمبل قدرت و جنگندگی بوده است. ستاره قطبی نیز برای تركمن ها محترم بوده است و آنرا بعنوان دمیر قازیق ستایش می‎كرده اند. دمیر قازیق به معنای میخ بزرگ آهنی میباشد. سمبل استواری و استقامت! چون در سرزمین تركمنها وزش باد شمالی همیشه شدیدتر بوده و عامل فروریختن آلاچیق ایشان می شده. آنها میخ بزرگ آلاچیق را همیشه دقیقاً رو به شمال ( رو به ستاره قطبی) می گرفته اند. تركمن ها پرنده ها را نماد عروج می دانند، عقرب زرد( ساری اوچیان) رانماد بدیمنی می دانند و معتقدند اگر عنكبوتی از ارتفاع بالا رود بدیمن است و چون پایین بیاید خوش یمن! همینطور آنها به پرندگان شكاری علاقه خاصی داشته اند و چون معمولاً قدرت و شوكت در بین هر قوم و قبیله ای ستودنی است آنان به این پرندگان به دیده احترام می نگریسته اند بطوری كه اكثر تمغاها (نشانه های قبایل 24گانه اغوز) الهام گرفته از بازهای شكاری بوده است.

و نیز تركمن هابه اسب به عنوان یك حیوان مقدس می نگرند و هیچگاه تازیانه بر اسب نمی‎زنند. فیل را سمبل موضع برتر می داند. آنان به شتر به عنوان یك حیوان صبور و بردبار و نیز به عنوان یك حیوان مبارك و خوش یمن احترام خاصی قائلند. و “آق كوشه ك” شتر سپید در فرهنگ فولكور آنان نماد عروسی و سپیدبختی می باشد. و در زمین لاله های قرمزوحشی ، بركه هایی آب، در آسمان ماه و ستاره ها نیز در نقوش قالی تركمن مشهور است.

نقوش قالی ترکمن

نقوش قالی هندسی شكل است و قرینه سازی نقوش از ویژگی های قالی تركمن است.این سمبل ها همگی در فرش تركمن بصورت نماد و سمبل آمال و آرزوهای جامعه تركمنی و بصورت استیلیزه شده، ظهور و بروز یافته و جاودانه مانده اند. شكل و قالب فرش تركمن و فرش های سایر ملل شرقی، معمولاً از دو محدوده اصلی تشكیل می شود. 1ـ متن یا زمینه 2ـ حاشیه .

در شكل گیری، تركیب و اتصال نقوش قالیچه تركمن جزخط راست خط دیگری وجود ندارد. در قالی های تركمن “موتیف” های وجود دارند. فرم هندسی آنها به شكل بیضی ( نمادزمین) یا دایره (نماد ماه بدر یا خورشید) است و به منظور اجتناب از ترسیم خطوط منحنی، این گونه موتیف ها به صورت كثیرالاضلاع های منتظم نزدیك به فرم بیضی یا دایره در نقوش فرش تركمن جای می گیرند. اندازه طرح “گول” از علائم ممیزه اصلی فرش‎های قبایل گوناگون تركمن می باشد.

نقش “ساق داق” ( تركیبی از ستاره هشت پر به همراه شعاعهای نور منشعب شده از آن) یكی از نقوش استعاری فرش تركمن می باشد كه در حواشی پهن قالی به كار می رود. ستاره نشانه ی كورسوی امید به هنگام تیره روزیها و شكستهای پی در پی می باشد.

رنگ ستاره و شعاع های نور منشعب ازآنها طوری انتخاب می شوند كه نمایانگر پرتو نور خورشید باشند(تبدیل كورسوی امید به منبع فیض، سعد و سعادت) موش در فرهنگ تركمن نماد دشمن زبون و خوارشده آن ملت است كه درپی شكست از تركمن ها راه فرار را در پیش گرفته است و نقش “سئچان ایزی” ردپای موش درواقع نمادی از این دشمنان شكست خورده می باشد كه فرار كرده و تنها ردپایی از خود به جا گذاشته اند. “سئچان ایزی” از كهن ترین نمادهای فرش تركمن است و چه بسا از آغاز اولین جنگهای تاریخی تركمن ها با آنان بوده است!

نقش “قییچاق” فرم هندسی تغییر یافته نیزه می باشد كه به اوساط چهارضلع “یانقاق” گونه انسان كه كمی به طرف خارج برجستگی دارد، متصل می شود و عمود برآن قرار می گیرد. طول “قییچاق” در جهت طول افقی بلندتر و در جهت عمودی كوتاه تر است. این نقش از نمادهای جنگ است و سمبلی برای تهییج احساسات تركمن برای شركت در نبرد برای حفظ خاك به شمار می رود.

آثار شبیه به این نقوش را می توان در میان قبایل سرخپوست آمریكا و نیز قبایل ازتك در آمریكای لاتین مشاهده نمود. نیزه در این نقش به وسط گونه انسان خورده است و این به این معناست كه می‎توان با افزار جنگ، دشمن را مغلوب كرد. وخاك وطن را از هجوم دشمن حفظ نمود. منجوق از دیگر نقوش كهن تركمنی می باشد كه از رواج اعتقاد به طلسم و جادو برای دفع ارواح خبیثه در بین اقوام تركمن در عهدقدیم حكایت می كند. هنرمند تركمن در تقسیم بندی نقوش، هرخطی راسمبل بخشی از بدن جانور یا قسمتی از گیاه گرفته است.

درخت درنظر تركمن سمبل رشد و بالندگی و رسیدن به كمال است. نقش كبوتر مظهر پرواز و رسیدن به اوج است و نیز از دیگر شاخصه های فرش تركمن استفاده از دوایر پیچ در پیچ به شكل هندسی بسیار زیبا می باشد. و این نقوش پرتارك فرش تركمن فراوان می نشینند. اگرچه بافنده تركمن به لحاظ تئوری آگاهیی نسبت به علم هندسه ندارد اما خود هندسه دادن ماهری است كه چگونگی بكارگیری زوایا، مناظر، خطوط و نقاط را نیك می داند و به پیچیده ترین شكلی هندس را درك می كند! نقوش هندسی غیر از دستبافته ها، در زیورآلات، قاب دعا، گل یقه ها و حتی سنگ مزارها و در آرایش احشام تركمن ها نیز به چشم می خورند.

باید گفت تركمن اهل نقش است، “نقشبند” است و شیفته نقوش هندسی و ناقئش (گول) در كلام تركمن هنر نقش اندازی براساس نگاره های كهن، جادویی، اسطوره ای و حماسی می باشد. صدای حركت ایل( صدای سم اسبان وحشی در دشتهای هزارتو، سبز و بیكران، هی هی مردان، همهمه گوسفندان) صدای آب و باد و طوفان، صدای نفس های صیادان و نمدمالان، خنده ها و گریه های كودكان و مناجات مردان و زنان؛ در برخورد با احساسات، تمنیات، آرزوها و ذهنیات یك بافنده به شكل نقشمایه های فرش متجلی می گردد و درواقع “نقش” چیزی جز ورود یك ذهن پرسش گر به تاریكترین و اسرارآمیزترین هزارتوهای زندگی بیش نیست و حدیث مكاشفه بافنده زن فرش تركمن در رابطه با ایل و طبیعت نیز درهمین نكته متجلی می‎گردد.

ثروت و فقر، سلامت وبیماری، غم و شادی، بیم وامید، جنگ و صلح، هستی و نیستی در بین اقوام تركمن به یكدیگر پیوسته اند و براساس این مبارزه و جدائل دائمی انسان ومحیط برای هستن و بودن است كه حماسه‎ها جان می گیرند، افسانه ها و داستانها از دل انسان ها زائیده می شوند و نمادها، نشانه ها و سمبل ها به وجود می آیند و به این ترتیب باورها و برداشتها بر خاك دل و تارك ذهن می نشینند و عصاره فرهنگ، هنر واعتقادات مردم تركمن بصورت نقشمایه های جان در تار و پود قالی جان می گیرد و جاودانه می شود.قیمت فرش ماشینی ترکمن

درباره معماری ذهنی بافندگان زن تركمن باید گفت تركمن هاـ بنا به شرایط محیط و نحوه زیست قبیله ای دارای ذهنیت ساده و درك بی‎واسطه‎ای از زندگی هستند ولی این سادگی ذهن را در قالب پیچیده ترین طرحها بازتاب داده اند. زن تركمن كنش عقلمند ساده و بی پیرایه ای دارد ولی این كنشها به غامض ترین اشكال و رمزآلودترین نوع در نقوش فرشها بازنمایی می‎شوند. وی براساس معماری ذهن خود ساده ترین شكلهای طبیعی را به صورتی پیچیده به نقش می كشد و به باوری، وی ساده می اندیشد و پیچیده می‎آفریند.

مقاله اول فرش ترکمن

مقاله دوم فرش ترکمن

By |2018-07-10T17:10:10+00:00جولای 10th, 2018|خرید فرش, فرش ترکمن|0 Comments

About the Author:

Leave A Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.